📜 "Đất phải qua lửa mới thành gốm, người phải qua thử thách mới thành tài" — trò chuyện với nghệ nhân gốm Bát Tràng (phỏng vấn minh họa)

📜 "Đất phải qua lửa mới thành gốm, người phải qua thử thách mới thành tài" — trò chuyện với nghệ nhân gốm Bát Tràng (phỏng vấn minh họa)

Làng gốm Bát Tràng (Gia Lâm, Hà Nội) đã tồn tại hơn bảy trăm năm. Đằng sau những sản phẩm tinh xảo là mồ hôi, sự kiên nhẫn và không ít mẻ gốm hỏng của bao thế hệ nghệ nhân. Chúng tôi đã trò chuyện với một nghệ nhân gắn bó hơn ba mươi năm với đất và lửa — về triết lý sống đúc kết từ chính nghề gốm. (Bài phỏng vấn mang tính minh họa.)

"Nghề gốm dạy tôi chữ nhẫn đầu tiên"

Hỏi: Điều đầu tiên nghề gốm dạy một người thợ trẻ là gì, thưa bác?

Đáp: Là chữ nhẫn, cháu ạ. Đất sét không chiều ai vội vàng. Nhào đất phải kỹ, tạo hình phải từ tốn, phơi phải đúng nắng, nung phải đúng lửa. Có cậu học việc nặn được cái bình ưng ý, đòi cho vào lò ngay. Tôi bảo: "Cháu vội thì đất nó cũng vội theo — nứt đấy". Y như rằng, mẻ ấy nứt mất một nửa. Nghề này, ai không học được cách chờ đợi thì không ở lại được lâu.

Hỏi: Nghe giống triết lý "dục tốc bất đạt" của người xưa?

Đáp: Đúng vậy. Một chiếc bình từ cục đất đến thành phẩm phải qua cả chục công đoạn, mất hàng tuần. Bỏ một bước, nóng vội một khâu, là cả mẻ đi tong. Tôi vẫn nói với học việc: người làm gốm thiếu kiên nhẫn cũng như người trồng lúa ngày nào cũng bới đất xem rễ — cây nào sống nổi.

Lửa nung nghìn độ và bài học về thử thách

Hỏi: Công đoạn nào khiến bác tâm đắc nhất?

Đáp: Là lúc nung. Lò lên đến hơn nghìn độ — đất sét mềm yếu đi vào, gốm cứng cáp đi ra. Tôi hay nghĩ: con người cũng vậy. Đất phải qua lửa mới thành gốm, người phải qua thử thách mới thành tài. Không mẻ gốm nào đẹp mà chưa từng "chịu đựng" sức nóng trong lò. Cũng không ai trưởng thành mà chưa từng đi qua giai đoạn khó khăn tưởng chừng không vượt nổi.

Hỏi: Nhưng lửa quá lớn cũng làm hỏng gốm?

Đáp: Cháu hỏi đúng điểm! Đó chính là triết lý "trung dung" — cái gì cũng cần vừa phải. Lửa non thì gốm sống, lửa già thì gốm cháy méo mó. Người thợ giỏi là người giữ lửa đúng độ. Đời người cũng thế: thử thách vừa đủ thì rèn luyện ta, dồn ép quá mức thì gãy. Biết giữ chừng mực — đấy mới là trí tuệ.

Chấp nhận mẻ hỏng: bài học khó nhất

Hỏi: Có khi nào bác nản vì mẻ gốm hỏng không?

Đáp: Nhiều chứ. Hồi trẻ, tôi thức mấy đêm làm bộ ấm chén dự hội thi làng nghề. Mở lò ra, nứt mất ba cái. Tôi ngồi nhìn lò mà nước mắt trào ra. Sư phụ chỉ nói một câu tôi nhớ đến tận bây giờ: "Gốm nứt thì làm lại được, nhưng người mà nứt lòng thì khó vá lắm".

Hỏi: Câu nói ấy thay đổi bác như thế nào?

Đáp: Nó dạy tôi đối diện với thất bại. Mẻ hỏng không phải dấu chấm hết — nó là bài học lò nung "viết" cho mình. Mỗi vết nứt đều có nguyên nhân: đất chưa đều, lửa chưa tới, men chưa chuẩn. Tìm ra nguyên nhân, sửa ở mẻ sau. Đời người cũng vậy: thất bại nào cũng mang theo bài học, miễn là ta đủ bình tĩnh để đọc nó thay vì vội oán trách số phận.

Lời nhắn gửi người trẻ

Hỏi: Bác có lời nào nhắn gửi các bạn trẻ hôm nay?

Đáp: Ba điều nghề gốm dạy tôi. Một là kiên nhẫn: đừng đòi thành quả ngay khi mới gieo hạt. Hai là chấp nhận thử thách: đừng sợ "lửa", vì chính lửa làm ta cứng cáp. Ba là khiêm tốn: làm nghề ba mươi năm, mỗi lần mở lò tôi vẫn hồi hộp như ngày đầu. Cái tâm thế "mình còn phải học" giữ cho đôi tay không cẩu thả và lòng không kiêu ngạo.

Chia tay nghệ nhân, chúng tôi mang về triết lý sống mộc mạc mà sâu sắc: hãy như đất sét — mềm mại để được uốn nắn, kiên nhẫn để chờ đợi, can đảm để bước vào lửa. Vì chỉ qua lửa, đất mới thành gốm — và chỉ qua thử thách, người mới thành người.

Nếu thấy bài viết hữu ích, mời bạn đọc ghé thăm https://shop.phuongopenclaw.xyz để khám phá thêm nhiều nội dung và sản phẩm thú vị.