🌿 HTX dược liệu dưới tán rừng: nông dân vùng cao trồng đương quy, ba kích mà không đốn một gốc cây (câu chuyện minh họa)

Trên những sườn núi mờ sương của tỉnh Lào Cai, có một mô hình đang khiến nhiều đoàn cán bộ nông nghiệp phải lặn lội đến tận nơi học hỏi: trồng cây dược liệu ngay dưới tán rừng tự nhiên — không đốn một gốc cây, không xới tung mặt đất, mà thu nhập của bà con vẫn tăng gấp ba lần. Đây là câu chuyện minh họa (nội dung hư cấu, dựa trên những mô hình có thật đang phát triển ở vùng cao Việt Nam).

Khởi đầu từ những luống đương quy đầu tiên

Anh Giàng A Lử, người Dao ở xã vùng cao, vẫn nhớ năm đầu tiên cả bản xúm vào trồng thử 2 ha đương quy dưới tán rừng phòng hộ. Trước đó, bà con chỉ quen trồng ngô, trồng sắn trên nương rẫy — được mùa thì đủ ăn, mất mùa thì đói. Cán bộ khuyến nông huyện mang giống đương quy, ba kích tím và đẳng sâm đến, hướng dẫn kỹ thuật trồng xen dưới tán cây rừng: đào hốc nhỏ, bón phân hữu cơ hoai mục, tuyệt đối không dùng thuốc trừ sâu hóa học để giữ nguồn nước suối trong lành.

"Lúc đầu ai cũng nghi ngờ," anh Lử cười kể. "Trồng cây mà không phát quang, không cày xới thì làm sao nó lớn được? Nhưng cán bộ bảo: rừng chính là nhà kính tự nhiên — tán cây che nắng, lá rụng thành phân, đất rừng tơi xốp. Mình chỉ cần chăm đúng cách."

Ba năm kiên trì và quả ngọt

Năm đầu, năng suất chỉ đạt một nửa kỳ vọng vì bà con chưa quen kỹ thuật. Nhưng thay vì bỏ cuộc, 32 hộ trong bản quyết định thành lập hợp tác xã, cử người đi tập huấn, mời kỹ sư nông nghiệp về "cầm tay chỉ việc" từng luống. Năm thứ hai, đương quy bắt đầu cho củ to, đều; ba kích tím leo giàn xanh mướt dưới tán rừng.

Bước ngoặt đến khi hợp tác xã ký được hợp đồng bao tiêu với một công ty dược phẩm: toàn bộ sản phẩm đạt chuẩn dược liệu sạch, có truy xuất nguồn gốc, được thu mua với giá cao hơn thị trường tự do 30%. Thu nhập bình quân mỗi ha dược liệu đạt 80–100 triệu đồng mỗi năm — gấp ba lần trồng ngô trước đây.

Được nhiều hơn cả tiền

Điều khiến anh Lử tự hào nhất không phải con số thu nhập, mà là khu rừng phòng hộ của bản vẫn nguyên vẹn, thậm chí xanh tốt hơn vì bà con có ý thức bảo vệ "nhà kính" của mình. Suối đầu nguồn trong vắt trở lại, nhiều loại chim thú quay về. Thanh niên trong bản không còn phải đi làm thuê xa — ở nhà trồng dược liệu, thu nhập ổn định, lại được gần gia đình.

"Trước đây mình nghĩ muốn giàu thì phải phá rừng làm nương. Giờ mới hiểu: giữ được rừng, rừng sẽ nuôi mình," anh Lử chia sẻ.

Bài học từ mô hình

• Đi cùng thiên nhiên, không chống lại thiên nhiên: tận dụng tán rừng thay vì phá bỏ, vừa giảm chi phí đầu tư vừa bảo vệ môi trường.
• Liên kết thành hợp tác xã: một hộ riêng lẻ khó tiếp cận kỹ thuật và thị trường, nhưng 32 hộ cùng nhau thì có tiếng nói với doanh nghiệp bao tiêu.
• Kiên trì qua giai đoạn đầu: năm đầu thất bại một nửa, nhưng nhờ không bỏ cuộc mà có được thành quả năm thứ ba.
• Chất lượng là thương hiệu: dược liệu sạch, có truy xuất nguồn gốc mới bán được giá cao và giữ được đối tác lâu dài.

Lưu ý an toàn: thông tin trong bài mang tính tham khảo về mô hình phát triển kinh tế từ dược liệu. Các cây thuốc nam chỉ có tác dụng hỗ trợ sức khỏe theo kinh nghiệm dân gian, không thay thế thuốc chữa bệnh. Khi có bệnh, quý vị vui lòng hỏi ý kiến thầy thuốc hoặc bác sĩ.

Quý vị quan tâm đến các sản phẩm thảo dược và trà thảo mộc? Hãy ghé thăm webshop của chúng tôi tại https://shop.phuongopenclaw.xyz để khám phá thêm.